Leczenie koni

Krwawienia powysiłkowe z płuc są powszechnym problemem szczególnie u koni wyścigowych gdzie ok 90 % biegających koni krwawi.

Najczęściej krwawienie jest niewielkiego stopnia i krew w ogóle nie pojawia się w nozdrzach. Nawet te niewielkie krwawienia mogą jednak w przyszłości mieć wpływ na wydolność wysiłkową konia. każda ilość krwi w pęcherzykach płucnych powoduje powstanie procesu zapalnego, z kolei zapalenie zwiększa ryzyko kolejnego krwotoku i tak proces samoistnie się napędza. Krwotoki powysiłkowe są niestety częścią bardzo intensywnego treningu i szczególnie u koni wyczynowych są nieuniknione. Na skutek bardzo dużego podciśnienia w drogach oddechowych powstającego w trakcie wysiłku dochodzi do pękania kapilarów- bardzo drobnych naczyń krwionośnych, które oplatają pęcherzyki płucne. Pod wpływem siły ssącej w czasie wdechu krew jest aspirowana do światła dróg oddechowych.  Aby krew wydostała się na zewnątrz musi być jej wystarczająco dużo i potrzebne jest ok 30 minut aż zacznie spływać do tchawicy.

Przyczyna nie jest do końca poznana, wiemy że największy wpływ na wystąpienie krwawień ma wysiłek i warunki atmosferyczne. Istnieje teoria iż zaburzenia funkcjonowania górnych dróg oddechowych takie jak np.: DDSP u koni wyścigowych powodują krwotoki.

W mojej pracy klinicznej obserwuję również duży związek krwawień ze stanem zapalnym dolnych dróg oddechowych szczególnie dotyczy to koni cierpiących na nawracającą chorobę obturacyjną – RAO.  Niektóre arytmie zaburzają krążenie

płucne i również sprzyjają krwotokom.

Gdy pojawia się krew w nosie….

Jeśli krwawienie jest intensywne lub powtarza się NIGDY NIE POWINNO SIĘ TEGO IGNOROWAĆ. Przyczyną mogą być krwawienia powysiłkowe ale również niebezpieczne stany chorobowe worków powietrznych czy zatok okołonosowych.
Nie powinniśmy również ignorować tego objawu u koni wyczynowych, tu nieznaczne krwawienia z płuc mogą znacznie osłabiać wydolność wysiłkową konia.

Jak leczymy????

Po przeprowadzeniu badań diagnostycznych jeśli nie uda się uchwycić konkretnej przyczyny krawienia płucnego, koń przede wszystkim musi odpocząć, w przeciwnym razie narażamy go na wystąpienie kolejnych krwawień i trwałe uszkodzenie płuc. Leki które stosujemy mają na celu usunąć stan zapalny i zatrzymać proces bliznowacenia płuc na skutek zalegania krwi w pęcherzykach płucnych. Należy pamiętać iż powszechnie stosowane suplementy witaminowe są niewystarczające w terapii krwawień płucnych sami przecież nie leczymy zapalenia płuc u siebie witaminą C. Po zakończonej terapii nasze działanie skupia się na prewencji krwotoku, czasem konieczna jest zmiana planów treningowych i zmniejszenie obciążeń szczególnie kiedy pogoda jest niesprzyjająca. Powysiłkowe krwawienia płucne niestety bardzo często nawracają.

Ze  względu na znacznie zaburzony, przez dzisiejszy sposób użytkowania  koni, naturalny tryb życia tych zwierząt narażamy je na bardzo częste występowanie tej choroby. Czynniki które predysponują konie do wystąpienia tej choroby to przede wszystkim specyficzna budowa żołądka konia który jest bardzo niewielki jak na tej wielkości zwierzę i składa się z tzw. części gruczołowej i bezgruczołowej. Problem polega na tym że część bezgruczołowa jest zupełnie” bezbronna” wobec kwasu żołądkowego. Dlatego koń w naturze je często ale bardzo małe ilości co nie pozwala na nadmierne wypełnienie żołądka i drażnienie części bezgruczołowej. Do rozwoju choroby przyczynia się również stres jaki fundujemy koniom podczas treningu, zawodów, transportu itp. Na zaburzenia tego typu narażone są przede wszystkim konie wyścigowe ale również konie sportowe, szczególnie chodzące rajdy długodystansowe i WKKW. Uważa się że jest to również skłonność osobnicza, rzeczywiście u koni które cierpiały na syndrom wrzodowy żołądka istnieje znaczne ryzyko nawrotu. U ludzi głównym sprawcą choroby wrzodowej są bakterie Helicobacter pylori u koni nie dowiedziono znacznego wpływu na rozwój tej choroby dlatego nie stosuje się w leczeniu antybiotykoterapii a leki hamujące wydzielanie kwasu żołądkowego lub ochraniające błonę śluzową żołądka.
Następujące objawy mogą być związane z występowaniem choroby wrzodowej:

• nawracające bóle morzyskowe – często związane ze zmianą pogody lub spożywaniem paszy
• chudnięcie, problemy z przybieraniem na wadze
• zgrzytanie zębami, nerwowość związana z karmieniem
• spadek formy szczególnie u koni wyczynowych
• cuchnący kał

Wrzody i co dalej?

Jeśli zauważamy tego typu objawy u konia powinno się wykonać badanie gastroskopowe. Badanie jest jedyną do tej pory metodą rozpoznawania tej choroby u koni. Niestety leczenie na ślepo bywa nieopłacalne bo jego koszta znacznie przewyższają koszt badania i bywa kłopotliwe nie mówiąc już o zdrowiu zwierzęcia.
Dlaczego koni lepiej znoszą badanie niż ludzie?
Po pierwsze nie mają tzw. odruchu wymiotnego, badanie jest wykonywane przez nos więc wymaga tylko lekkiego uspokojenia farmakologicznego. Ponad to średnica endoskopu jest taka sama jak ta którą stosuje się u ludzi a koń jest znacznie większy:). Badanie obecnie wykonujemy w stajni nie ma więc potrzeby transportu i dodatkowego stresu.
Leczenie:
tak jak już wspomniałam różni się ono trochę od leczenia wrzodów żołądka u ludzi. Jest najczęściej bardzo skuteczne i trwa średnio około 6 tygodni. W trakcie leczenia niestety koń nie może pracować gdyż ruch i napinanie mięśni tłoczni brzusznej powoduje “zalewanie” części bezgruczołowej. Warto też przemyśleć pobyt chorego konia na pastwisku, nie ma nic bardziej relaksującego niż skubanie trawy przez cały dzień.. przynajmniej dla koni:)

Dzięki współpracy z amerykańską firmą dziś mam możliwość badania koni przenośnymi videoendoskopami. Daje nam to możliwość nagrywania na bieżąco filmów z badania a także oglądania  przez właściciela bezpośrednio obrazu z dróg oddechowych czy żołądka konia. Endoskopy przekazują obraz na laptopa czy mały monitor LCD z możliwością zapisu. Dodatkowo zapewne konie ucieszą się:) z małej średnicy endoskopu przez co nieprzyjemne wrażenia są zredukowane do minimum. Miałam również przyjemność odwiedzić siedzibę producenta i przyjrzeć się nowemu urządzeniu dzięki, któremu możliwe niedługo stanie się badanie endoskopowe koni w trakcie wysiłku bez użycia bieżni. Pierwsze próby już tego lata w Anglii!!

W każdym cyklu pracy serca przez zastawkę aorty wyrzucana jest krew z lewej komory, jeśli zastawka jest nieszczelna krew cofa się z powrotem do pnia aorty i światła komory co może z czasem prowadzić do jej rozstrzeni. Uważa się że u koni seniorów niedomykalność zastawki aorty występuje najczęściej. Jest ona wynikiem nieinfekcyjnego zwyrodnienia powodującego zwłóknienie płatków zastawki.
Przyjmuje się, że degeneracja płatków zastawki aorty u koni poniżej 16 roku życia ma znacznie gorsze rokowanie niż u koni starszych.
W przypadku wykrycia szmeru odpowiadającego niedomykalności zastawki aorty nawet jeśli jest on bardzo charakterystyczny rozpoznanie powinno być potwierdzone w badaniem echokardiograficznym.
Ważnymi czynnikami prognostycznymi w przypadku tej wady zastawkowej są:

• wiek konia
• czas rozwijania się niedomykalności
• rozstrzeń lewej komory
• obecność dodatkowych skurczów komorowych
• objawy obniżenia wydolności wysiłkowej konia
• objawy niewydolności krążenia
• sposób użytkowania konia

Tak jak już wspomniałam na początku choroba ta jest powiązana z gorszym rokowaniem u koni młodszych niż 16 lat. U koni starszych rozwija się powoli i rzadko powoduje objawy obniżonej wydolności wysiłkowej czy objawy niewydolności krążenia. U konia z rozpoznaną niedomykalnością tej zastawki powinniśmy wykonać badanie ekg spoczynkowe i wysiłkowe aby wykluczyć występowanie arytmii. Najniebezpieczniejszą arytmią powodowaną powiększeniem się lewej komory są dodatkowe skurcze komorowe, powodują one znaczne wahania w ciśnieniu obwodowym i przez to mogą doprowadzić omdlenia konia co w sytuacji użytkowania pod siodłem może się okazać bardzo niebezpieczne. Nierzadko też niedomykalności towarzyszy migotanie przedsionków nie jest jednak ono tak niebezpieczne jedynie powoduje dodatkowe zaburzenia hemodynamiczne i obniżenie wydolności wysiłkowej.

Dzięki nowemu wideogastroskopowi o długości 3 metrów i przyjaznej średnicy 9 mm możliwe jest teraz wykonanie badania gastroskopowego u koni w stajni. Serdecznie zapraszam do współpracy!!

Często aby prawidłowo rozpoznać przyczynę obniżonej wydolności konia najlepiej jest oceniać zwierzę podczas pracy w naturalnych dla niego warunkach. Testy przeprowadzane w terenie mają swoje ograniczenia w porównaniu do badań wysiłkowych na bieżni gdzie mamy większe możliwości diagnostyczne i możliwość uzyskania bardzo sprecyzowanego obciążenia. Dlatego optymalne jest przebadanie konia zarówno w terenie jak i na bieżni. Na dobry początek dobrze jednak jest zacząć od oględzin konia w stajni w czasie typowego treningu.
W zależności od użytkowania przeprowadzam badanie spoczynkowe i wysiłkowe o określonych parametrach. I tak konie wyścigowe najlepiej jest badać w dniu kiedy zaplanowny mają galop czyli pracę w tempie ok 13 m/s i szybszą, w zależności od stopnia wytrenowania konie pokonują różne dystanse. Dla koni sportowych najbardziej adekwatny jest test pod siodłem w trakcie bardziej forsownego treningu konie mogą skakać lub wykonują typową dla siebie pracę. Przed treningiem, w trakcie, i po wysiłku koń ma przeprowadzany zapis EKG dzięki czemu śledzimy też moment maksymalnego tętna tzw HR max określa on stopień wytrenowania konia. Przed i po wysiłku wykonuję pomiar stężenia mleczanów we krwi, stopień zakwaszenia organizmu mówi bardzo wiele o tym na ile praca konia jest wykonywana w “trybie beztlenowym” i w zależności od sposobu pracy pomaga ocenić wytrenowanie organizmu lub ewentualne problemy na terenie układu oddechowego. Ważne jest także aby ocenić jak szybko koń metabolizuje mleczany czyli jak szybko dochodzi do siebie po wysiłku. W trakcie pracy wykonywany jest także zapis cyfrowy szmeru oddechowego konia a po wysiłku badanie endoskopowe dróg oddechowych. Prawidłowe funkcjonowanie układu oddechowego jest niezwykle istotne gdyż to układ oddechowy limituje możliwości wyczynowe konia. cena całego badania to ok 350 zł.

Czwarta światowa konferencja poświęcona zagadnieniom diagnostyki i leczenia chorób układu oddechowego koni odbyła się tym razem w Bern w Szwajcarii. Ten niezwykle interesujący międzynarodowy meeting ściąga zespoły badawcze i klinicystów z całego świata co cztery lata. Całe spotkanie trwało 3 dni gdzie wykłady odbywały się w dwóch głównych sesjach: Zastosowania kliniczne i Odkrycia naukowe. Sesje zaczynały się już o 8.30 rano i trwały do 17.00 – 18.00 w zależności od programu socjalnego, również bardzo bogatego. Każdy panel rozpoczynał się od wykładów programowych prowadzonych przez najlepszych specjalistów takich jak choćby Prof. Paddy Dixon, Prof. Eric Parente, Prof. Norm Ducharme, następnie zespoły z różnych uczelni prezentowały wyniki badań naukowych i doświadczeń klinicznych podsumowujące ostatnie cztery lata pracy. W przerwach między panelami wszyscy spotykali się na sesjach z plakatami naukowymi gdzie miałam również przyjemność zaprezentować moją pracę. Poster był podsumowaniem doświadczeń klinicznych z zakresu leczeni śródmiąższowego zapalenia płuc u koni powiązanego z krwotokami płucnymi. Ta dość frustrująca jednostka chorobowa wydała się na tyle interesująca komisji, że mogłam podzielić się z wszystkimi cennymi informacjami.
Bardzo cenne okazały sie dla mnie tzw. obrady okrągłego stołu na temat chorób górnych i dolnych dróg oddechowych, tu mogłam wtrącić swoje zdanie na temat definicji chociażby choroby zapalnej dróg oddechowych czy usłyszeć że moje doświadczenia i wnioski są zbliżóne do tych jakie mają inny badacze co pokazuje pewne prawidłowości i ułatwia pracę. Nie do przecenienia są nowe doniesienia na temat terapii i diagnostyki chorób płuc i górnych dróg oddechowych szczególnie że materiał jest gromadzony w tak różnych miejscach świata. Istotnym wydarzeniem była prezentacja trzech różnych systemów do endoskopii wysiłkowej stosowanych w terenie. Niebawem systemy te będą dostępne komercyjnie i wspaniale będą uzupełniały badania wysiłkowe na bieżni. Jeden z systemów Optomedu miał nawet swoją praktyczną prezentację podczas wieczoru w Stadninie koni w Avenches. Muszę też podkreślić że Berno jest niezwykle urokliwym miejscem i samo w sobie stanowi wielką atrakcję. Miałam szczęście mieszkać w samym sercu zabytkowej starówki gdzie odbywał się niezwykle barwny festiwal muzyki ulicznej.

Najłatwiejszym i najtańszym sposobem na inhalowanie chorego konia jest użycie tzw. komory inhalacyjnej, czyli urządzenia stosowanego również w leczeniu inhalacyjnym małych dzieci.
Do nauki i pierwszych inhalacji najlepiej zaopatrzyć się w inhalator dziecięcy typu babyhaler jest on znacznie tańszy od profesjonalnych inhalatorów końskich.

Krok pierwszy.

Uczymy konia tolerancji na przyłożenie końcówki inhalatora do jednej chrapy aby szczelnie zakrywała nozdrze.

Krok drugi.

Jeśli koń zaakceptuje inhalator uczymy go oddychania przez inhalator jednym nozdrzem, drugie szczelnie zakrywamy.

Krok trzeci

przyzwyczajamy  konia do odgłosu psiknięcia aerozolu wziewnego (podając lek do inhalatora kiedy nie jest on przyłożony do chrapy) dopiero kiedy koń akceptuje psikanie podajemy lek kiedy inhalator jest przyłożony do nozdrza. Wówczas podajemy dawkę leku w momencie zamknięcia zastawek inhalatora kiedy koń bierze wdech.

Należy pamiętać aby nie podawać leków wziewnych bezpośrednio do nosa tzn. bez użycia inhalatora, lek wówczas jest deponowany w przewodzie nosowym, podrażni śluzówkę i przede wszystkim nie działa.

Nie należy raczej podawać leków wziewnych u koni z dusznością kiedy ilość oddechów przekracza 20 oddechów na minutę. Oddech jest zbyt krótki a ograniczenie swobodnego oddechu u konia może spowodować niepotrzebny stres, w takiej sytuacji lepiej jest podać leki ogólnie. Leczenie wziewne  jest wskazane przy stanach zapalnych małego i średniego stopnia jest mało skuteczne w leczeniu silnych ataków choroby obturacyjnej RAO. Warto przyzwyczaić konia do podawania leków tą drogą dzięki czemu w stanach nawrotu choroby można zacząć od inhalacji, które są mniej szkodliwe od leków podawanych ogólnie, a niestety w większości przypadków alergie oddechowe są chorobą którą koń będzie miał do końca życia.

www.equinehaler.com

www.aeromask.com

Choroba zapalna dolnych dróg oddechowych IAD, jest to choroba która polega na powstaniu zapalenia na terenie dolnych dróg oddechowych na tle alergicznym lub infekcyjnym często oba te czynniki współistnieją jednocześnie. W chorobie tej wyróżniamy trzy profile zapalne, profil jest określany na podstawie badania cytologicznego tzw. wypłuczyny pęcherzykowo-oskrzelowej. W zależności od rodzaju zapalenia i obecności bakterii dobiera się odpowiednie leczenie. Kiedy choroba jest tła alergicznego co zdarza się u koni powyżej 5 roku życia można ją porównać do kataru siennego u ludzi lub stanu przedastmatycznego. Konsekwencją nie leczonej choroby zapalnej tła alergicznego może być choroba obturacyjna RAO (dawniej COPD), choroby zbliżonej do ludzkiej astmy przebiegającej z atakami duszności. Niezależnie od przyczyny choroba zapalna objawia się: obniżoną tolerancją wysiłku (co nie zawsze jest widoczne u koni pracujących w małym sporcie lub rekreacji), kaszlem, białawym wypływem z nozdrzy.
Wczesne wykrycie choroby zapalnej pomaga szybko uporać się z jej objawami, czasem jednak skłonności do stanu zapalnego dolnych dróg oddechowych pozostają do końca życia. Najważniejsze jest aby w porę zapobiegać rozwojowi choroby aby nie przeszła ona w chorobę obturacyjną.
Choroba zapalna u młodych koni często przebiega z zaburzeniami odporności konieczne bywa podawanie leków podnoszących odporność lub antybiotyku. Przy wszystkich stanach zapalnych dróg oddechowych najważniejsze jest zapewnienie jak najczystszego powietrza w środowisku konia. Zmiany w otoczeniu polegają na zapewnieniu środowiska bezpyłowego. Często stosujemy też tymczasowe ograniczenie treningu konia ale nigdy nie pozbawiamy konia ruchu. Oprócz leków stosowanych w przebiegu choroby korzystne jest stosowanie suplementów na bazie ziół i witamin A,C,E, sprzyjających regeneracji nabłonka oddechowego.

Kaszel  jest naturalnym odruchem pomagającym oczyścić drogi oddechowe, jest także objawem wielu infekcyjnych i nieinfekcyjnych chorób układu oddechowego. Najwięcej receptorów indukujących odruch kaszlu znajduje się u konia w krtani, tchawicy i oskrzelach. Jeśli choroba trwa bardzo długo odruch kaszlu staje się coraz słabszy aż do tego stopnia że koń w ogóle nie odkrztusza zalegającej wydzieliny. Tak się dzieje u koni z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (RAO).
Ważne jest ustalenie czy objawom kaszlu towarzyszy posmutnienie, gorączka wypływ z nosa co może sugerować chorobę na tle bakteryjnym czy wirusowym, szczególnie u młodych koni lub koni narażonych na częsty transport i kontakty z innymi końmi. Jeśli kaszel jest chroniczny lub występuje  sezonowo może być powodowany zwiększoną reaktywnością dróg oddechowych o podłożu alergicznym. Trwający ponad trzy tygodnie kaszel powinien budzić nasz niepokój gdyż może być zwiastunem choroby zapalnej dróg oddechowych (IAD) lub choroby obturacyjnej (RAO). Chorobom tym można zapobiegać i nie dopuścić do ich rozwoju podobnie jak w przypadku ludzkiej astmy. Choroba obturacyjna szczególnie obniża wartość użytkową konia a czasem uniemożliwia zupełnie mu pracę pod siodłem.
Niektóre infekcje niedoleczone mogą prowadzić do rozwinięcia się wyżej wymienionych chorób. Czasem ciężkie zapalenie płuc w młodym wieku powoduje, że jako starszy koń zachoruje  on na chorobę obturacyjną.
Zdarza się również niezwykle rzadko że zmiany zapalne lub zwyrodnieniowe krtani powodują powstanie odruchu kaszlu. Jednak należy zaznaczyć, że zmiany na terenie górnych dróg oddechowych rzadko powodują kaszel.
Jeśli koń pokasłuje od niedawna i nie ma podniesionej temperatury można podać mu suplementy oparte na ziołach i witaminach, które są dostępne w sklepach jeździeckich. Należy pamiętać, że niektóre z nich zawierają substancje działające wykrztuśnie (jodek potasu, zioła wykrztuśne itp.) i będą potęgowały kaszel. nie należy nigdy na własną rękę podawać leków typu Ventipulmin rozszerzających oskrzela taki lek w monoterapii może wywołać więcej szkody niż pożytku.  Niestety u koni nie działają leki hamujące kaszel np.: kodeina jak u ludzi. jedyne leki łagodzące kaszel to leki rozszerzające oskrzela lub znieczulające błonę śluzową układu oddechowego.

Jeśli kaszel przedłuża się (powyżej 3 tygodni) należy zasięgnąć porady lekarza weterynarii. Czasem aby rozpoznać przyczynę kaszlu konieczne jest badanie endoskopowe dróg oddechowych i  pobranie wypłuczyny, czyli próbki ze światła układu oddechowego. W badanych próbkach różnicuje się wypłukane komórki i izoluje bakterie lub grzyby. Ilość  i rodzaj komórek a także stan pobudzenia bardzo dokładnie określają rodzaj zapalenia dróg oddechowych. Obecnie dość modne stało się stosowanie immunoterapii czyli odczulania koni w leczeniu kaszlu u koni, należy jednak pamiętać, że najpierw należy rozpoznać przyczynę kaszlu a potem leczyć. Testy alergiczne wykonywane u koni nie są jeszcze w pełni wystarczające do rozpoznania alergii oddechowej u koni można je stosować jako uzupełnienie diagnostyki.